معمار و معماری ، شهر و شهرسازی و زندگی

همانطور که میدانید بیس و پایه اکثر قوانین ایران ، قوانین و مقررات کشور انگلستان و فرانسه است و در آن سالهای دور با بیسوادی و سادگی مردم ، اعمال ضابطه و قانون ، کار ساده ای نبوده و البته همین الان هم کار ساده ای نیست و کماکان تا بتوانیم قانون گریزی میکنیم.

به مصوبه ای برخورد کردم حیفم آمد به اطلاع همه مهندسان و همکاران عزیزم نرسانم و اون آیین نامه ساختمانی شهر تهران است که بر اساس دستورالعمل های صادره از سال 1309 تا سال 1328 جمع آوری و بتصویب انجمن شهر در 1331/4/21  رسیده و ابلاغ و ملاک عمل ساختمان سازی گردیده است و هم اکنون هم بسیاری از ضوابط آن هنوز نافذ و ملاک عمل تایید نقشه هاست.

متن آیین نامه عینا به شرح زیر میباشد :

آیین نامه ساختمانی شهر تهران مصوب انجمن شهر در جلسه 1331/4/21 دور ششم انجمن بخش اول پروانه ساختمان ماده 1- اقدام به هریک از عملیات ذیل بدون پروانه شهرداری در شهر و حومه تهران ممنوع است : ساختمان بنای جدید یا تغییر بناهای موجود . 1- طرز درخواست پروانه ساختمان: ماده 2- درخواست کنندگان پروانه ساختمانی باید قبل از تهیه نقشه ساختمان درخواست خود را روی برگ چاپی (درخواست تهیه نقشه ) که نمونه آن در آخر این آیین نامه موجود است و همیشه از دفتر فنی برزنهای شهرداری تهران میتوان تحصیل نمود تکمیل نموده و به انضمام دو نسخه ازطرح وضعیت محل به دفتر برزن مربوطه تسلیم نمایند. چنانچه اداره نامبرده پس از بازدید محل و تطبیق آن با نقشه های اساسی توسعه و اصلاح خیابانها و گذرهای عمومی مانعی نبیند برگ چاپی رسمی (پروانه تهیه نقشه) که نمونه آن در آخر این آیین نامه موجود است به درخواست کننده داده خواهد شد. ماده 3- درخواست کننده پس از دریافت پروانه تهیه نقشه میتواند نقشه های لازم را مطابق ماده 4 توسط مهندسین معمار دیپلمه یا مهندسین ساختمان و معماران مجازی که دارای گواهینامه مخصوص از وزارت فرهنگ باشند تهیه نموده به ضمیمه برگ چاپی (درخواست پروانه ساختمان) به دفتر برزن مربوطه تسلیم نمایند. 2- طرز تهیه نقشه ساختمان: ماده 4- نقشه هایی که طبق ماده 3 برای گرفتن پروانه باید تسلیم شهرداری بشود قطعی بوده و به شرح ذیل خواهد بود. الف - طرح وضعیت محل ساختمان و حیاط به مقیاس لااقل یک صدم که محل ساختمان نیز در آن مشخص شده باشد. ب - نقشه کلیه اشکوبهای ساختمانی به مقیاس لااقل یکصدم . ج - لااقل یک برش از ساختمان به مقیاس یکصدم. د - نقشه کلیه نماهای مشرف بگذربه مقیاس یکصدم . در نقشه های نامبرده باید کلیه ابعاد تعیین گردد و درصورتی که شهرداری لازم بداند باید تمام محاسبات فنی راجع به استقامت ساختمان نیز ضمیمه شود. اضافه بر نقشه های نامبرده باید مصالح اساسی که درساختمان و مخصوصاً در نما بکار برده میشود در کنار نقشه ها توضیح داده شود. ماده 5- کلیه نقشه های نامبرده باید در دو نسخه به دفتر برزن مربوطه تسلیم گردد که پس از تصویب یک نسخه در برزن باقی بماند و نسخه دیگر به ضمیمه پروانه ساختمان به درخواست کننده پس داده میشود. تبصره 1- رنگ درب و پنجره هاییکه مشرف به گذر خواهد بود نباید زننده باشد. تبصره 2- جهت پروانه دیوارکشی در داخل شهر نقشه وضعیت زمین و محل و نماهای مشرف بگذر به مقیاس یک دویستم ضروری است ولی برای اراضی که بزرگترین بعد آنها از پنجاه متر تجاوز کند مقیاس نقشه وضعیت محل بجای یک دویستم ممکن است یک پانصدم باشد. ماده 6- برای تغییرات اساسی ساختمانهایی که در برگذر واقع شده اند مالکین باید شرحی مبنی بر کلیه عملیاتی که میخواهند انجام دهند و طرز اجراء و تاریخ شروع آنرا بضمیمه دو نسخه طرح وضعیت محل بدفتر برزن مربوطه تسلیم نموده و پس از کسب موافقت برزن شروع بعمل نمایند. ماده 7- درمورد ساختمانهایی که برای تأسیس کارخانه ها تخصیص داده میشود باید علاوه بر پروانه ساختمانی شهرداری پروانه های ادارات مربوطه دیگر رانیز تهیه نمود. ماده 8- برزن مربوطه مکلف است بدرخواست کتبی مالک یا نماینده او در ظرف بیست روز جواب مقتضی بدهد پس از انقضای مدت نامبرده مالک و یانماینده او میتواند ساختمان خود را طبق مواد آیین نامه شروع نماید بشرط اینکه درهرحال تاریخ شروع ساختمان را ده روز قبل از شروع به عملیات کتباً باطلاع شهرداری برساند. 3- مدت اعتبار پروانه ساختمانی : ماده 9- ارزش پروانه ساختمانی شهرداری یکسال از موقع صدور پروانه تا شروع به ساختمان است و اگر عملیات ساختمانی در مدت یکسال از تاریخ صدور پروانه شروع نشود باید مجدداً پروانه ساختمانی درخواست نماید. ماده 10- لااقل ده روز قبل از شروع به عملیات ساختمانی دارنده پروانه ساختمانی باید شهرداری را کتباً از منظور خود مطلع سازد. تبصره - چنانچه ساختمان باید در برگذر انجام شود مالک باید برزن مربوطه را قبلا" مطلع سازد تا مهندس برزن در موقع تعیین بروکف گذر در محل حضور یافته و دستورهای لازم را صادر نموده و صورتمجلسی که بامضأ مهندس مالک و مهندس برزن رسیده باشد تنظیم گردد. 4- بازرس عملیات ساختمانی : ماده 11- مهندسین برزنهای شهرداری درتمام مدت ساختمان مأمور بررسی در مطابقه ساختمان با نقشه های مصوب خواهند بود و برای این منظور کلیه نقشه های مصوب شهرداری باید همیشه در محل ساختمان موجود باشد تا درموقع مراجعه مهندسین برزن فوراً باختیار آنان گذارده شود . چنانچه در حین ساختمان اختلاف کلی بین ساختمان و نقشه های مصوب پیدا شود که در نتیجه نمای مشرف بگذر تغییر کلی کرده و یااینکه از لحاظ بهداشت با مقررات این آیین نامه وفق ندهد مهندسین برزن باید فوراً گزارش آن را به برزن مربوطه به شهرداری تسلیم نمایند تااینکه دستورهای لازم از طرف اداره نامبرده بمنظور تکمیل ساختمان صادر گردد. تبصره - تغییرات جزیی که درحین عمل درساختمان وارد م یشود بشرط آنکه با آنچه در ماده بالا ذکر گردیده مغایرت نداشته باشد اشکالی نخواهد داشت . 5- پروانه استفاده از ساختمان: ماده 12- پس از اتمام ساختمان مطابقت بنا با نقشه های مصوب و استحکام آن باید توسط همان مهندسی که نقشه ها را برای مالک تهیه و یامهندس و یامعمار دیگری که از طرف مالک ساختمان بنا را نظارت کرده و صلاحیت او مورد تصدیق شهرداری باشد با قید تاریخ اتمام در پشت پروانه ساختمان و درجایی که برای این منظور تعیین گردیده است گواهی شود. ماده 13- صاحبان ساختمانها مکلفند بعد از اتمام ساختمان پروانه گواهی شده نامبرده در بالا را بقسمت فنی برزن مربوطه ارایه داده و تقاضای بازدید ساختمان را بنمایند و قسمت فنی نامبرده پس از رسیدگی درصورتی که ساختمانها بانقشه ها و مفاد این آیین نامه تطبیق نماید از طرف شهرداری پشت پروانه ساختمان و درمحلی که برای این منظور تعیین گردیده است حق استفاده از ساختمان مزبور را در ظرف پانزده روز ازتاریخ تقاضا گواهی خواهد نمود. همین عمل ممکن است برحسب تقاضای صاحب ساختمان برای قسمتی از ساختمان که باتمام رسیده باشد انجام گیرد. تبصره 1- برای ساختمان در گذرهایی که فعلا" وضعیت آنها در نقشه اصلاحی شهر معلوم نیست پروانه غیر قطعی صادر خواهد شد. تبصره 2- هرگذری که وضعیت قطعی آن در نقشه اصلاحی شهر معلوم گردد بیدرنگ باطلاع عموم خواهد رسید. ماده 14- پروانه های صادره از طرف شهرداری همانطوریکه در برگ پروانه قید شده است بهیچوجه مدرک مالکیت نخواهد بود. ماده 15- هرکس بدون پروانه شهرداری ساختمان نماید بعنوان متخلف تعقیب و شهرداری حق خواهد داشت در صورتیکه ساختمان طبق مفاد آیین نامه نباشد ساختمان او را متوقف ساخته یا خراب نماید مگر درموردیکه مشمول ماده هشت باشد. بخش دوم مشخصات فنی ساختمانها ماده 16- هرساختمان جدید در کلیه قسمتها باید بطریقی بنا شود که درهیچ مورد موجب خطر برای کارگران و همسایگان و یا اشخاصی که از گذرهای مجاور عبور می نمایند نباشد. ماده 17- هرگاه دراثنای ساختمان یا بعد از اتمام آن درمدتی که به گواهی کارشناسان فنی باید عادتاً بنا سالم و بی عیب بماند و مخاطرات یا معایبی که تولید خطر نماید حادث گردد که از لحاظ فنی ناشی از سوء اجرای ساختمان شناخته شود مهندسینی که استحکام بنا را گواهی نموده و همچنین مقاطعه کاریکه تحت نظارت مهندسین نامبرده ساختمان را اجرا نموده هریک بسهم خود مسئول آن عیب یا خطر خواهند بود. ماده 18- نصب حصار موقت در گذرهای همگانی در کارگاههای ساختمانی تا خاتمه نمای ساختمانی اجباری است حصار مزبور حداکثر نباید بیش از دومتر پهنای گذر را بگیرد مگر با اجازه شهرداری . ماده 19- ریختن خاک و مصالح ساختمانی در خارج از حصار موقت نامبرده در پیاده رو یا درگذر باید بااجازه برزن مربوطه باشد. ماده 20- ضخامت دیوارهای خارجی ساختمانی مسکونی باستثنای دیوار ایوانهای وابسته نباید از 30 سانتیمتر کمتر باشد. ماده 21- درساختمانهایی که نقشه آنها برای کسب پروانه بشهرداری ارسال میشود باید محل مناسبی که دارای فضای کافی بوده و بتوان در موقع ضرورت آنرا تبدیل به پناهگاه در مقابل خطرات هوایی نمود پیش بینی شود. ماده 22- لوله کشی های آب مشروب و گندآب ساختمانها باید طوری پیش بینی شود که بعداً بتوان آنها را به شبکه لوله کشی آب مشروب و گندآب شهر به آسانی وصل نمود. بخش سوم-ارتفاع ساختمانها نسبت به گذرهای مجاور، پخها و پیش آمدگی در محل گذرها 1- ارتفاع ساختمانها نسبت به گذرهای مجاور ماده 23- حداکثر ارتفاع ساختمانهای در برگذرهای عمومی نسبت بعرض گذرها بطریق ذیل خواهد بود. الف - برای کوچه های بعرض کمتر از 8 متر حداکثر ارتفاع ساختمان 10 متر . ب - برای گذرهای بعرض 8 الی 15 متر حداکثر ارتفاع ساختمان مساوی عرض گذر باضافه یک چهارم آن خواهد بود. ج - برای گذرهای عریض تر از 15 متر ارتفاع ساختمان آزاد و در گذرهای منطقه بازرگانی لااقل دو اشکوبه از کف پیاده رو خواهد بود ولی هر ساختمانی که از ساختمانهای مجاور بلندتر باشد باید علاوه بر نمای اصلی ساختمان طرفین آن نیز نماسازی گردد. تبصره 1- ارتفاع ساختمان از کف پیاده رو گذر تا بالای کتیبه و عرض گذر در روی یک خط عمود بر محور گذر بین دوبر حساب خواهد شد. تبصره 2- در گذرهای شیب دار ارتفاع بنا در وسط جبهه مشرف به گذر ساختمان اندازه گرفته خواهد شد ولی درهیچ مورد حتی در بالاترین نقطه بنا ارتفاع نباید بیش از دو متر از حدی که تعیین گردیده است تجاوز نماید. ماده 24- درصورتیکه مالکین بخواهند در گذرهایی که عرض آنها کمتر از پانزده متر است ساختمانهایی بلندتر از آنچه در ماده 23 ذکر گردیده بنا نماید باید بهمان اندازه که ارتفاع ساختمان از حد نامبرده زیادتر است از برگذر عقب تر ساختمان نماید. ماده 25- هربنایی که در زاویه دو گذر که هم عرض نیستند قرار گیرد ممکن است در جبهه گذر کم عرض نیز ارتفاع ساختمان را باندازه ارتفاع گذر عریض تر گرفت مشروط براینکه در هیچ حال طول جبهه بنا درگذر کم عرض بیش از ارتفاع ساختمان نباشد و ارتفاع بقیه ساختمان در گذر کم عرض طبق ماده 23 خواهد بود. ماده 26- درچهارراهها و در میدانهایی که چندین گذر یکدیگر را تلاقی مینمایند ارتفاع ساختمانها نسبت به عریضترین گذرها تعیین خواهد شد. 2- پخ در محل تقاطع دو گذر: ماده 27- درساختمانهای واقع در زاویه دو گذر که یکی از آنها از 6 متر عریضتر باشد باید پخی که دو ضلع مجاور درآن مساوی بوده و عرض آن معادل 1/10 مجموع عرض دو گذر است منظور گردد اگر پخ نامبرده منحنی است باید در داخل پخ مستقیم محاط باشد. تبصره - انتخاب پخ مستقیم و منحنی باختیار شهرداری است و در نقاطی که سابقاً بدون مراعات پخ ساختمانهای اساسی ایجاد شده است شهرداری حق خواهد داشت که از نظر قرینه سازی در زوایای مقابل نیز پخ قایل نگردد و بهمین طریق نسبت به پخ هاییکه طبق دستور بالا انجام نشده است شهرداری حق خواهد داشت که در زوایای مقابل پخی بهمان شکل و اندازه منظور دارد. 3- پیش آمدگی های مختلف در گذر : ماده 28- پیش آمدگی در گذر از بری که شهرداری برای گذر معین نموده حساب خواهد شد ولو اینکه بعضی از ساختمانها از این برتجاوز گرده باشد. ماده 29- ارتفاع زیر پیش آمدگی ایوانها نسبت به کف پیاده رو نباید از 5/3 متر کمتر باشد. ماده 30- حداکثر پیش آمدگی های جزیی فقط تا اندازه هایی که در زیر ذکر میشود مجاز خواهد بود. الف - سنگ زیر بنا در کلیه گذرها 5 سانتیمتر. ب - ستونهای باشکال مختلف و مجردی در کلیه گذرها 10 سانتیمتر. ماده 31- ایوان باز فقط در گذرهایی که عرض آن از 8 متر بیشتر است بطریق زیر اجازه داده میشود. در گذرهای بعرض هشت الی ده متر حداکثر پیش آمدگی 80سانتیمتر . در گذرهای بعرض 10 - 15 متر یکمتر . درگذرهای بعرض 15-30 متر 20/1 متر . درگذرهای بعرض 30 متر ببالا حداکثر پیش آمدگی 35/1 متر . ماده 32- فاصله آخرین ایوان هرساختمان از حد زمین مجاور نباید کمتر از یکمتر باشد. ماده 33- ایوانهای بسته (بو و بندو) فقط در گذرهای عریضتر از 12 متر بطریق ذیل مجاز است . درگذرهای بعرض 12 متر الی 20 متر (دوازده الی بیست متر ) حداکثر پیش آمدگی یکمتر. ماده 34- مجموع طول ایوانهای بسته هراشکوب نباید از یک سوم طول جبهه مشرف به خیابان ساختمان بیشتر باشد. ماده 35- ساختمان هرگونه پیش آمدگی بمنظور سایه بان آزاد است مشروط براینکه هیچگاه ارتفاع زیر آن از کف پیاده رو کمتر از 3 متر نبوده و پیش آمدگی آن نیز بیش از دو سوم عرض پیاده رو نباشد. ماده 36- ارتفاع پایین ترین نقطه پرده های آفتابگیر نباید از کف پیاده رو از 25/2 متر کمتر باشد و پیش آمدگی های آنها حداکثر دو سوم عرض پیاده رو بوده و درهیچ حال بیش از سه متر نخواهد بود. ماده 37- پرده های آفتابگیر نباید بهیچوجه به آنچه که در پیاده رو مانند تیر و غیره موجود است بسته شده باشد و بطور کلی باید تمام سطح زیر آن کاملا" باز و آزاد باشد. ماده 38- پیش آمدگی تابلوها و آگهی های الوان از هرنوع باید طوری باشد که پایین ترین نقطه آنها از کف پیاده رو کمتر از سه متر نباشد. ماده 39- پیش آمدگی لوله های ناودان حداکثر 35 سانتیمتر خواهد بود و در هیچ حال نصب ناودانهای شره بطرف گذر مجاز نیست . ماده 40- پیش آمدگی پله هایی که در مجاور گذر قرار داده میشود نباید از 45 تا50 سانتیمتر تجاوز نماید. ماده 41- کار گذاردن درهایی که بطرف گذر باز میشود و نصب لوله های بخاری که از سطح نمای ساختمان خارج میشود ممنوع است . ماده 42- پیش آمدگی درهای تاشو نباید از 15 سانتیمتر تجاوز نماید. بخش چهارم وضعیت داخلی ساختمانها ماده 43- کلیه اطاقهای قابل سکونت باید دارای نور مستقیم کافی و هوای آزاد بوده و سطح هر اطاق مسکونی دست کم 7/5   مترمربع باشد مشروط براینکه حجم اطاق درهیچ حال کمتر از 22/5  مترمکعب نباشد. ماده 44- سطح پنجره های هراطاق مسکونی باید دستکم مساوی یک هشتم سطح آن باشد. ماده 45- ارتفاع اشکوب اول از کف تا زیر سقف دستکم سه متر بوده و ارتفاع اشکوبهای دیگر از کف تازیر سقف نباید از 2/80  متر کمتر باشد . تبصره - ارتفاع گاراژ شامل این ماده نخواهد بود. ماده 46- قسمتهای مسکونی ساختمان و زیرزمین باید بطور کلی درمقابل رطوبت عایق سازی شده باشد. ماده 47- گرمابه و مستراح در داخل ساختمان باید مستقیماً از خارج نور و هوا گرفته و از لحاظ وسایل بهداشت از قبیل سیفون و هواکش کامل باشد بعلاوه هواکش هر مستراح با هواکش گرمابه باید هرکدام مستقل باشد. ماده 48- حداقل ابعاد مستراح و گرمابه و دوش بطریق زیر خواهد بود. الف - سطح مستراح 20/1 *1 مترارتفاع 2/30 متر. ب - سطح گرمابه 1/5*2 متر ارتفاع 2/30 متر. ج - سطح دوش 1/20*1 متر ارتفاع 2/30 متر. تبصره - اندازه سربینه جزء گرمابه نبوده و جداگانه منظور خواهد شد. ماده 49- سقف گرمابه و مستراح باید طوری فرش و عایق شده باشد که قابل شستشو بوده و آب در کف آنها باقی نماند. ماده 50- آشپزخانه باید دارای نور و هوای کافی بوده و کف آن عایق و قابل شستشو باشد. پاشیر و محل ظرفشویی و کلیه لوله های فاضلاب باید دارای سیفون باشند. ماده 51- چاههای مستراح و گرمابه و آشپزخانه باید دارای هواکش مستقل و بعلاوه باید چاه مستراح و گرمابه از چاه آشپزخانه مستقل باشد. ماده 52- آب انبار باید طوری ساخته و عایق شود که از هیچ طرف آبهای کثیف سطحی یا گندآب چاهها به آن نفوذ ننماید. ماده 53- حجم آب انبار برای هرآپارتمان دستکم 15 مترمکعب خواهد بود. ماده 54- دودکش باید با مصالح بنایی ساخته شده و دستکم 70 سانتیمتر از روی بام بالاتر باشد و در مورد بامهای شیروانی سر دودکش نباید از تیغه فوقانی شیروانی پایین تر باشد فاصله دودکش نیز باید از نمای ساختمان کمتر از یکمتر باشد. ماده 55- هیچکدام از دودکشهای یک ساختمان نباید بیکدیگر مربوط باشند. ماده 56- مقطع داخل هر دودکش باید دستکم 2/20 سانتیمتر بوده و زاویه آن نیز با سطح افق دستکم 60 درجه باشد. ماده 57- هر دودکش باید دستکم از تیرهای چوبی ساختمان 25سانتیمتر فاصله داشته باشد . ماده 58- سرسرا و محل پلکان و راهروها باید بحد کفایت روشن و دارای هوای مستقیم باشد. ماده 59- ارتفاع پله های اصلی ساختمان نباید از 20 سانتیمتر تجاوز نماید و عرض هرپله باید دستکم 27 سانتیمتر و طول آن دستکم یکمتر باشد. تبصره - عرض پله های گردان از فاصله 40 سانتیمتر از دست انداز داخلی پلکان حساب خواهد شد. ماده 60- ارتفاع کف هر پله تا زیر سقف نباید از 2/20 متر کمتر باشد. ماده 61- عرض پاگرد پله های اصلی هرساختمان باید دستکم یکمتر باشد. ماده 62- کلیه قسمتهای ساختمان که تشکیل پرتگاه میدهند باید بوسیله جان پناه یا نرده محافظت گردند ارتفاع جان پناه یا نرده نامبرده نباید از 80 سانتیمتر کمتر باشد. ماده 63- مغازه هاییکه مخصوص فروش خواربار فاسد شدنی است باید طوری ساخته شود که همیشه هوای آزاد در آنها گردش نماید. ماده 64- کف مغازه های خواربارفروشی باید طوری فرش و عایق سازی شده باشد که قابل شستشو بوده و آب در کف آن باقی نماند و بوسیله سیفون به چاهی مربوط باشد. ماده 65- کلیه انبارهای مغازه های خواربارفروشی نیز مشمول شرایط ماده 63 خواهندبود. ماده 66- دیوارهای داخلی مغازه های گوشت فروشی باید علاوه بر آنچه که درماده های 63و64 گفته شده همچنین دیوارهای انبار این مغازه ها بوسیله کاشیهای چسب بهم تا ارتفاع 2/50 متر از کف زمین پوشیده شده باشد. فاصله هر اطاق مسکونی تا دیوار مقابل لااقل مساوی باشد با ارتفاع ساختمان و پهنای دو متر مشروط براینکه طول دید نامبرده در هیچ حال از ده متر کمتر نباشد . فاصله نمای دیگر ساختمان تا دیوار مقابل لااقل دومتر خواهد بود. ماده 67- درو پنچره هایی که متصل بدیوار خانه های مجاوراست باید لااقل 1/80 متر از کف اطاق بالاتر باشد و هیچ ساختمانی نمیتواند رو به عمارت مجاور ایوان داشته باشد مگر آنکه فاصله کافی به تشخیص شهرداری موجود باشد. ماده 68- بطور کلی نسبت سطح بنای خانه های مسکونی به سطح کل زمین که درآن ساختمان میشود نباید در هیچ حال از 40 درصد تجاوز نماید. تبصره - درصورتیکه ساختمان در سرگذر انجام گیرد مساحت زیربنا شامل ماده بالا نخواهد بود. ماده 69- سطح حیاطهای کوچکی که بمنظور گرفتن نور و هوا برای قسمتهای غیرمسکونی ساختمان ایجاد میشود باید لااقل 6 مترمربع باشد درصورتیکه آشپزخانه نیز ازاین حیاط نور بگیرد سطح آن لااقل 12 مترمربع خواهد بود کوچکترین بعد این حیاطها درحالت اول 2 متر و درحالت دوم سه متر است . ماده 70- مالکین موظف هستند که از دوباب مغازه ببالا برای هر ده باب مغازه یک مستراح برای استفاده مستأجرین بسازند. تبصره - مالکین هرچند باب مغازه مجاور هم میتوانند مشترکاً برای هرده باب مغازه یک مستراح بسازند. بخش پنجم وضعیت نمای ساختمانها نسبت به گذرهای مجاور ماده 71- بطور کلی در گذرهای اصلی شهر که از طرف شهرداری آگهی میشود ساختمانها نباید کمتر از دو اشکوب از کف پیاده رو داشته باشند و درمورد گذرهاییکه باید عده اشکوب ساختمانها زیادتر باشد از طرف شهرداری بموقع آگهی خواهد شد ولی درهرحال حداکثر ارتفاع ساختمانها مطابق ماده 23 تعیین خواهد گردید. ماده 72- درمورد ساختمانهایی که طول جبهه مشرف بگذر آنها کمتر از ده متراست شهرداری حق خواهد داشت که مالک را وادار کند با مالک مجاور نقشه مشترکی تهیه نماید. ماده 73- درخیابانهایی که ساختمان مغازه مجاز است و از طرف شهرداری در موقع آگهی خواهد شد باید دهنه داخل دو جرز مشرف به گذر لااقل سه متر بوده و ارتفاع داخل مغازه نیز نباید از سه متر کمتر باشد. ماده 74- عرض درب ورودی مغازه ها باید لااقل یکمتر و ارتفاع آن لااقل 25/2 مترباشد و درهیچ حال نباید بطرف گذر باز شوند. ماده 75- ارتفاع کف مغازه ها نسبت به کف پیاده رو نباید از بیست سانتیمتر تجاوز نماید. ماده 76- نصب پنجره ها در کف پیاده رو برای گرفتن نور باید با اجازه شهرداری باشد. ماده 77- پنجره های نامبرده در ماده 76 باید کاملا" همکف پیاده رو بوده و پیش آمدگی آنها درگذر نباید از60 سانتیمتر تجاوز نماید. ماده 78- شیروانی ساختمانها طوری باید ساخته شود که از پیاده روی طرف مقابل دیده نشود. دیوارهای طرفین شیروانی که از گذر مریی است باید نماسازی شده باشد. ماده 79- چوبهای رادیو باید تماماً راست بوده و در محل تقاطع محورهای ساختمان قرار داده شود و برنگ درب و پنجره های ساختمان رنگ شده باشد هرگاه دریک ساختمان چندین چوب رادیو نصب شود باید حتی الامکان نسبت به یکی از محورهای ساختمان قرینه باشد. ماده 80- شیشه مستراح یا گرمابه یا آشپزخانه هایی که مشرف به گذر هستند باید از نوع شیشه های مات باشد. ماده 81- شهرداری حق خواهد داشت که در گذرهای اصلی شهر مالکین را وادار نماید که نمای ساختمان خود را در موقع لازم تعمیر نمایند. بخش ششم- گذرها و فضاهای باز عمومی 1- تقسیم بندی انواع گذرها ماده 82- بطور کلی گذرهای شهر نسبت بعرض و وضع آنها بطریق زیر تقسیم بندی میشوند. الف - خیابان به گذرهایی گفته میشود که عرض آنها از 15 متر زیادتر است . ب - کوی به گذرهایی گفته میشود که عرض آنها از 8 متر تا 15 متراست . ج- کوچه به گذرهایی گفته میشود که عرض آنها از 8 متر کمتر باشد. د- بن بست به کوچه هایی گفته میشود که از یکطرف مسدود باشد. ه - راهرو به بن بست هایی گفته میشود که جلوی آنها درب داشته باشد. و- بازار به گذرهای روپوشیده گفته میشود که اطراف آن مغازه باشد ( پاساژ نیز شامل این تعریف است ) ماده 83- بطور کلی فضاهای باز شهر نسبت بوضعیت آنها بطریق زیر تقسیم بندی میشود. الف - میدان ب - باغ عمومی ج - باغچه عمومی 2- مقررات راجع بعرض گذرهای جدید ماده 84- احداث گذرهای جدید بمنظور تقسیم بندی اراضی باید پس از کسب پروانه شهرداری انجام گیرد. برای کسب پروانه مزبور مالکین باید نقشه وضعیت محل را با طرح گذرهای آن بمقیاس لااقل یک هزارم توسط مهندسین مطلع دیپلمه تهیه نموده و در دونسخه تسلیم برزن مربوطه نمایند که پس از تطبیق با نقشه شهر و تصویب یک نسخه در برزن باقی مانده و نسخه دیگر به ضمیمه پروانه تقسیم بندی پس داده خواهد شد. ماده 85- عرض گذرهای باز در هیچ حال نباید از 8 متر کمتر باشد و درصورتیکه طول گذر از 250 متر تجاوز نماید عرض آن باید لااقل 10 متر باشد. ماده 86- از احداث گذر بن بست حتی الامکان باید احتراز شود ولی درصورتیکه لزوم و احداث آن از طرف شهرداری گواهی و اجازه داده شود پهنای آن نسبت به درازای گذر بن بست بطریق ذیل خواهد بود. الف - تا 50 متر درازا پهنای 4 متر ب - از 50 تا100 متردرازا پهنای 6 متر ج - از 100متر تا150 متردرازا پهنای 8 متر د- از 150 تا200 متر درازا پهنای 10 متر ه- از 200 متر ببالا لااقل پهنا 12 متر. تبصره - درمورد بن بستهای تودرتو درازای گذر بن بست که درماده بالا به آن اشاره شده از ابتدای بن بست حساب خواهد شد. ماده 87- پهنای راهرو اختصاصی نباید درهیچ حال ازسه مترکمتر و درازای آن از بیست متر زیادتر باشد. چنانچه طول راهرو از بیست متر تجاوز نموده درحکم کوچه بن بست بوده و مشمول ماده 86 خواهد بود. 3- مقررات راجع بساختمان بازار ماده 88- عرض بازار نباید از 5 متر کمتر باشد درصورتیکه بازار طوری ساخته شود که وسایل نقلیه از آن عبور کند در حکم گذر بوده و مشمول ماده 85 و 86 خواهد شد و بطور کلی عرض بازارها نسبت بطول آنها بطریق ذیل خواهد بود: الف - تاده متر درازا، پهنا 5 متر ب - از ده متر الی 25 متر درازا، پهنا 6 متر ج - از 25 متر درازا ببالا ، پهنا 8 متر تبصره - بازارهایی که دارای تیمچه باشند خود تیمچه جزو درازای بازار محسوب نخواهد شد. ماده 89- ساختمان هرگونه پیش آمدگی در داخل بازار ممنوع است ولی درصورتیکه پهنای بازار بیش از اندازه های ماده 88 گرفته شود میتوان بقدر زیادی عرض ایوان احداث نمود. ماده 90- ساختمان اطاق مسکونی ، گرمابه ، مستراح ، آشپزخانه که فقط از داخل پاساژ روبسته نور و هوا بگیرند بکلی ممنوع است . ماده 91- ساختن پله ها در کف بازار ممنوع و ساختن کف بازار مشمول کلیه شرایط دکاکین خواروبار فروشی یعنی مواد 63 و 64 خواهد بود. ماده 92- بازارهای روبسته باید دارای نور کافی و مستقیم بوده و درصورت لزوم از طرف سقف نیز دارای پنجره باشد. ماده 93- کلیه مغازه های داخل بازار علاوه بر کلیه شرایط سایر مغازه ها دارای هواکش کافی نیز باشند. 4- مقررات راجع به گذرها و میدانها ماده 94- عرض مجموع پیاده روهای یک گذر نباید بیش از یک سوم عرض تمام گذر باشد. ماده 95- کلیه مجاری واقع در راهروها و بازارها باید روپوشیده بوده و لااقل در ده متر فاصله یک حوضچه دردار برای بازدید و پاک کردن مجرا ساخته شود. ماده 96- شهرداری حق خواهد داشت در گذرهاییکه مقتضی بداند مالکین را وادار نماید که ساختمان خود را بفاصله معینی از برگذر نرده سازی نمایند. این قبیل گذرها پس از تصویب انجمن شهرداری به آگهی عمومی خواهد رسید. ماده 97- حوضچه هایی که بمنظور راه آب از طرفین مالکین در گذر ساخته میشود با اجازه و دستور شهرداری و هم سطح پیاده رو بوده و روی آن باید بوسیله دریچه آهنی یابتون مسلح یا سنگ تراش بطوریکه از کف پیاده رو بالا نباشد پوشیده شود. ماده 98- کندن گذرها برای هر منظور بدون اجازه شهرداری ممنوع است . ماده 99- هرگاه گذر از طرف مالکین بدون پروانه شهرداری احداث گردد درمواقع اجرای نقشه اصلاحی شهر و ایجاد گذرهای جدید از طرف شهرداری هیچگونه غرامتی از بابت تغییر وضع یا پهنای این گذرها بمالکین پرداخت نخواهد شد. ماده 100- شهرداری هیچگونه کوچه را به غیر از راهروهای دردار ثبت شده بعنوان کوچه اختصاصی نشناخته و کلیه کوچه های جدید مشمول مواد 85 و 86 خواهد بود. ماده 101- نسبت به گذرهایی که از حیث پهنا مخالف شهرداری این آیین نامه بوده ولی درعین حال سابقاً شهرداری پروانه ساختمانی داده و در آن گذرها ساختمانهای جدیدی با اجازه شهرداری احداث شده است در پهنای گذر تغییری داده نخواهد شد مگر بموجب قانون توسعه و اصلاح معابر لیکن شهرداری میتواند صاحب هر پروانه ساختمانی را که هنوز شروع بساختمان نکرده است وادار کند که ساختمان خود را در بر اصلی و قانونی گذر ساخته و بر فعلی را طبق نقشه شهرداری دیوارسازی یا نرده سازی نماید. بخش هفتم-منطقه های مختلف شهر ماده 102- برای تأمین آسایش اهالی و مراقبت شهر از لحاظ بهداشت و زیبایی شهر تهران به سه منطقه ذیل تقسیم میشود که حدود آنها پس از تصویب انجمن شهر از طرف شهرداری تعیین و باطلاع عموم خواهد رسید. 1- منطقه بازرگانی واداری 2- منطقه مسکونی 3- منطقه صنعتی ماده 103- ساختمان اصطبل و آغل عمومی برای چهارپایان درداخل شهر درکلیه منطقه ها ممنوع است . 1- مقررات مربوط به منطقه بازرگانی و اداری ماده 104- در منطقه بازرگانی و اداری اجازه تأسیس دکاکین و مغازه های کوچک و بزرگ و مغازه های مورد نیاز عمومی و تجارتخانه ها و ساختمانهای اداره و بنگاههای از هر قبیل داده میشود ولی بالعکس ایجاد کارگاهها و مؤسسه های صنعتی که به تشخیص شهرداری مخل آسایش همسایگان باشد و مخازن مواد خطرناک و گاراژهای باربری سنگین و غیره دراین منطقه بکلی ممنوع است . ماده 105-در برگذرهای اصلی منطقه بازرگانی و اداری ساختمان حصارهای دیوار بکلی ممنوع بوده و درصورتیکه ساختمانهای این منطقه از برگذر دور باشد حصار آن در برگذر باید بوسیله نرده که نقشه آن طبق مواد 2و3و5 این آیین نامه به تصویب شهرداری رسیده باشد ساخته شود. 2- مقررات منطقه مسکونی ماده 106- درمنطقه مسکونی تأسیس کارخانه و تعمیرگاه و مخازن مواد خطرناک و گاراژهای باربری و بنگاههای مخل آسایش ممنوع است . ماده 107- در گذرهای منطقه مسکونی ساختمان حصارهای دیوار در برگذر که قسمت پس آن بلندتر از 70/1 متر باشد اجازه داده نمیشود ولی ساختمان نرده که نقشه آن طبق مواد 2و3 و5 بتصویب شهرداری رسیده باشد به هر ارتفاع آزاد است . ماده 108- قسمتی از فضای هرخانه که از پشت نرده پیدا است باید درختکاری و یا گلکاری شود. 3- مقررات مربوط به منطقه صنعتی ماده 109- درهرمنطقه صنعتی ساختمان کلیه کارخانه ها ومخازن و مؤسسه های صنعتی ازهرنوع با رعایت مقررات مربوطه اجازه داده میشود. ماده 110- منطقه صنعتی ممکن است بنوبه خود نسبت بانواع مخازن و کارخانه به منطقه های فرعی تقسیم بندی شود که حدود آنها پس از تصویب انجمن شهر از طرف شهرداری تعیین و آگهی خواهد شد. ساختمان برای زندگانی کارگران در آن منطقه مجاز است . مواد الحاقی ماده 111- درکلیه اندازه هایی که دراین آیین نامه ذکر شده تا حدود صدی پنج اختلاف پذیرفته میشود. ماده 112- مقررات راجع بساختمانهای عمومی مانند سینما، تماشاخانه ، نمایشگاه ، کافه رستوران ، گرمابه های عمومی و غیره تابع آیین نامه مخصوص خواهد بود. ماده 113- مهندسین و معماران موظفند دستورهای مذکور دراین آیین نامه را دقیقاً رعایت نموده و درصورت نقص آن از طرف مالکین یانماینده آنها مراتب را کتباً بایشان تذکر داده و اگر ترتیب اثری باین تذکر داده نشده مراتب را به برزن مربوطه اطلاع دهند درخواست پروانه ساختمانی توسط مالک شخصاً یا نماینده از طرف مالک یا بر عهده مهندسین یا معماری است که متصدی امور ساختمان است . ماده 114- تعمیر و تغییرات لازم درمواد آیین نامه برحسب پیشنهاد شورایعالی فنی شهرداری و تصویب انجمن شهر بعمل خواهد آمد. ماده 115- مقررات این آیین نامه ازتاریخ تصویب مجری بوده و شامل ساختمانهایی که تا آن تاریخ شده است نمیباشد. ( نقل از صفحات 86 ببعد نشریه شماره 3 نامه شهرداری تهران مشتمل بر قوانین و تصویبنامه های مربوط بشهرداری از سال 1309 تا سال 1328 ناشر و گردآورنده مجله رسمی شهرداری )